Popokabaka: sneller en beter reageren bij maternale en neonatale noodsituaties

Op een zondag wordt een vrouw met spoed overgebracht naar het HGR-ziekenhuis van Popokabaka. Ze heeft een ernstige bloeding tijdens de bevalling. Het volledige medische team van de materniteit komt meteen in actie: de bevalling begeleiden, reanimeren en een bloedtransfusie toedienen. Een kritieke situatie die duidelijk maakt hoe belangrijk het is om snel en als team te kunnen handelen. Net dat wilde Artsen Zonder Vakantie (AZV) versterken tijdens een intensieve opleiding van 12 dagen. In totaal scherpten 24 zorgverleners hun vaardigheden aan in dringende verloskundige en neonatale zorg. De uitdaging? Nieuwe kennis en vaardigheden verankeren in de dagelijkse praktijk, zodat moeders en pasgeborenen ook op lange termijn beter geholpen worden.

Een zondag op de materniteit: spoedgevallen wachten niet

Het is zondag. In het algemeen referentieziekenhuis (HGR) van Popokabaka, in de provincie Kwango, wordt een vrouw met spoed overgebracht vanwege een gecompliceerde bevalling, veroorzaakt door een bloeding als gevolg van een marginaal placenta praevia.
Wachten tot maandag is geen optie. Het volledige medische team staat klaar op de materniteit.
Er moet meteen gehandeld worden: de bevalling begeleiden, de patiënte reanimeren en een bloedtransfusie organiseren.

De situatie is ernstig. Maar ze toont ook wat een goed voorbereid en goed op elkaar ingespeeld team kan betekenen wanneer elke minuut telt. Dit voorval, zoals gerapporteerd door de ziekenhuisdirectie, vat het belang van dringende verloskundige en neonatale zorg (SONU) perfect samen. Wanneer zich tijdens een zwangerschap of bevalling een complicatie voordoet, telt elke minuut. Alarmsignalen tijdig herkennen, de juiste diagnose stellen en snel ingrijpen kunnen het verschil maken voor zowel moeder als kind.

Samen leren, midden in het ziekenhuis

Van 11 tot 24 oktober 2026 versterkten vier expert-vrijwilligers van AZV de teams in Popokabaka met een intensieve opleiding. Geen theoretische lessen die losstaan van de dagelijkse realiteit: hier wordt rechtstreeks op het terrein geleerd, samen met de patiënten en vanuit de situaties waarmee de zorgverleners elke dag te maken krijgen.

In de operatiezaal, de consultatieruimtes en de materniteit wisselden artsen, vroedvrouwen, verpleegkundigen en anesthesisten theorie en praktijk af. Ochtendbriefings, zaalrondes, oefeningen, begeleiding in de operatiezaal en het samen behandelen van echte patiëntencasussen: elke gelegenheid werd een leermom

Ter plaatse werkten de expert-vrijwilligers van Artsen Zonder Vakantie – dr. Dolorès Nembunzu, SONU-specialiste, Justin-Marius Kimbien, anesthesioloog, Emilie Balenda, vroedvrouw, en Joseph Musianga, gespecialiseerd verpleegkundige in pre- en postoperatieve zorg – nauw samen met de zorgverleners van het ziekenhuis.

De samenwerking met onze lokale partner verliep uitstekend. We werkten in een heel fijne sfeer, het voelde als één familie. Gezien alles wat Artsen Zonder Vakantie al voor ons ziekenhuis heeft betekend, is de organisatie een onmisbare partner voor het HGR Popokabaka

-getuigt Joseph Musianga.

Wederzijds vertrouwen vormt de basis voor een goede samenwerking. Het maakt open uitwisseling mogelijk en zorgt ervoor dat de opleiding aansluit bij de reële noden van de zorgteams.

53 echo’s, 96 onderzoeken: vaardigheden die in de praktijk worden omgezet

Achter de opleidingen tonen de cijfers hoe intensief er werd gewerkt.
Tijdens 12 opleidingsdagen, waarvan 10 praktijkdagen en 2 theoriedagen, kregen 24 zorgverleners een opleiding. Samen voerden de teams 53 echografieën uit, waarvan 4 zwangerschapsecho’s en 49 gynaecologische echo’s. Daarnaast werden 96 speculumonderzoeken uitgevoerd tijdens 98 consultaties.
Maar belangrijker dan de aantallen is wat er op het terrein verandert: de medische handelingen worden verfijnd en zorgverleners leren sneller en doeltreffender reageren.
De artsen oefenden onder meer op de aanpak van complexe verloskundige complicaties, zoals dringende keizersneden, bloedingen bij placenta praevia, vroegtijdige loslating van de placenta en moeilijke bevallingen. Ook verschillende gynaecologische ingrepen kwamen aan bod, waaronder laparotomieën en operaties voor de behandeling van ovariumcysten.

De vroedvrouw verdiepte haar kennis en vaardigheden in het gebruik van het partogram, een belangrijk hulpmiddel om het verloop van de bevalling op te volgen en mogelijke complicaties tijdig te herkennen. Verschillende situaties boden de gelegenheid om de opgedane kennis meteen in de praktijk te brengen, zoals een stuitligging, een dwarsligging en placenta praevia (een laagliggende placenta).
Ook de zorg voor pasgeborenen kreeg bijzondere aandacht. Daarbij kwamen essentiële handelingen aan bod, zoals de baby onmiddellijk afdrogen, warm houden, huid-op-huidcontact en zo snel mogelijk aanleggen aan de borst.
Soms zijn het eenvoudige handelingen die vanaf de eerste levensminuten een wereld van verschil maken.

Het medische team was steeds beschikbaar en bijzonder betrokken. De artsen en de vroedvrouw hebben hun vaardigheden verder aangescherpt, onder meer in het visueel beoordelen van de baarmoederhals en het uitvoeren van een klinisch gynaecologisch onderzoek

benadrukt dr. Dolorès Nembunzu

Niet alleen weten hoe het moet. Maar ook weten hoe je moet handelen.

Een verloskundige noodsituatie beperkt zich niet tot de verloskamer. Ze vraagt om een goed op elkaar afgestemde samenwerking tussen verschillende zorgverleners: anesthesie, chirurgie, bewaking, reanimatie en postoperatieve opvolging.

Daarom besteedde de opleiding ook aandacht aan de zorg vóór en na een operatie, het opvolgen van de vitale parameters, het voorkomen van complicaties en cardiopulmonale reanimatie volgens de ABCDE-methode.

De teams oefenden verschillende technieken om ademhalings- en circulatieproblemen op te vangen: de luchtwegen vrijmaken, beademing, bloedingen onder controle krijgen, bloedtransfusies toedienen en hartmassage uitvoeren.

Daarnaast kreeg een lokale anesthesieverpleegkundige, de heer Mutombo, gerichte begeleiding om zijn vaardigheden verder te versterken.

Een belangrijke investering in de lokale expertise, die de zorgcapaciteit van het ziekenhuis ook op lange termijn ten goede komt.

 De echte uitdaging: de vooruitgang blijvend verankeren

Een opleiding van twaalf dagen volstaat natuurlijk niet om alle uitdagingen van een ziekenhuis op te lossen. Ook in Popokabaka blijven er belangrijke knelpunten: de bloedbank is niet operationeel, het aantal patiënten dat het ziekenhuis bezoekt blijft laag en de medische aanwezigheid op de materniteit is onregelmatig.

De vraag is dan ook cruciaal: hoe zorgen we ervoor dat de opgedane kennis en vaardigheden behouden blijven, ook nadat de expert-vrijwilligers vertrokken zijn?
Het doel is immers niet om de lokale zorgverleners te vervangen, maar om hen te helpen hun vaardigheden verder te ontwikkelen, zelfstandiger te werken en stap voor stap de kwaliteit van de zorg te verbeteren.
Daarom werkt het team van Artsen Zonder Vakantie zo nauw mogelijk samen met het lokale ziekenhuispersoneel. Zo kunnen de zorgverleners op hun beurt de aangeleerde technieken en kennis doorgeven aan hun collega’s. Want duurzame vooruitgang ontstaat wanneer kennis wordt gedeeld en van team tot team wordt doorgegeven.

Met de steun van het CARO Fonds (Fondation de Luxembourg).


Publicatiedatum : 12/11/2026
Tekst :  Dr Pierro Kihala – Alexandra Guillot

Help onze Afrikaanse collega’s om noodzakelijke medische zorg toegankelijk te maken.

Secret Link