Gombe Matadi: zorgteams begeleiden om de allerkleinsten beter te verzorgen

In het ziekenhuis van Gombe Matadi, in Kongo-Centraal, telt elke handeling om pasgeborenen te beschermen en kinderen in noodsituaties de juiste zorg te bieden. Maar door het personeelstekort en de dagelijkse uitdagingen staat de zorgverlening er onder grote druk. Van 3 tot 19 oktober 2026 begeleidden drie vrijwillige experten van Artsen Zonder Vakantie (AZV) een dertigtal zorgverleners tijdens twee opleidingen: intensieve pediatrische zorg en ziekenhuishygiëne. Het resultaat? Sterkere vaardigheden, concrete verbeteringen in de dagelijkse zorgpraktijk en één gedeelde ambitie: de kwaliteit van de zorg duurzaam verbeteren, door kennis en ervaring met elkaar te delen en van elkaar te leren.

Een samenwerking met toekomst

Het Algemeen Verwijzingsziekenhuis van Gombe Matadi werkt al sinds 2018 samen met AZV. Sinds 2024 loopt er een programma om de vaardigheden van de zorgteams te versterken in verschillende essentiële domeinen: intensieve zorg voor kinderen en pasgeborenen, dringende zorg bij zwangerschap en bevalling, ziekenhuishygiëne en het onderhoud van medisch materiaal.
De ambitie is duidelijk: zorgteams ondersteunen om de kwaliteit van de zorg duurzaam te verbeteren en gezondheidsdiensten toegankelijker te maken voor de meest kwetsbare bevolkingsgroepen.

 Baby Ann: de babypop die levens helpt redden

In de opleidingsruimte van Gombe Matadi trekt een bijzondere pasgeborene alle aandacht: Baby Ann, de oefenpop waarmee zorgverleners leren hoe ze pasgeborenen moeten reanimeren.

Kinderarts Sabine Bleyaert en kinderverpleegkundige Catherine Struyf begeleiden praktische workshops in kleine groepjes van 2 tot 4 deelnemers. Die worden afgewisseld met theoretische lessen en dagelijkse bezoeken aan de ziekenhuisafdelingen.

De opleiding behandelt verschillende belangrijke thema’s: de opvang en reanimatie van pasgeborenen, neonatale infecties, verstikking bij de geboorte, voeding, het plaatsen van een maagsonde en de kangoeroemethode. Bij die laatste methode wordt de baby met rechtstreeks huid-op-huidcontact tegen de ouder aangelegd. Zo biedt ze, waar een couveuse niet beschikbaar is, een waardevol alternatief.

Van elkaar leren ...

Tijdens deze twee weken werden de opgedane kennis en vaardigheden meteen in de praktijk getoetst. De opvang van verschillende pasgeborenen, onder wie baby's met een laag geboortegewicht, en de begeleiding van twee dringende keizersneden boden telkens kansen om bij te leren en de zorgpraktijken af te stemmen op de realiteit van het ziekenhuis. Samen met de lokale zorgteams werden een dertigtal medische handelingen en zorginterventies uitgevoerd. Denk aan het plaatsen van infusen, wondverzorging, bloedtransfusies, eerste zorgen en het afstellen van weegschalen en saturatiemeters. Twee opleidingen voor het volledige team en een afsluitende quiz vormden het sluitstuk van deze twee weken vol uitwisseling en samenwerking. De kracht van deze aanpak? Een nauwe samenwerking tussen kinderarts en kinderverpleegkundige, waarbij ieders expertise elkaar aanvult om elk kind zo goed mogelijk te verzorgen.

TETU: eerst triëren, dan beter zorgen

Het volledige ziekenhuisteam kreeg een opleiding in de TETU-methode (Triage, Evaluatie en Spoedbehandeling).
Met deze aanpak kunnen zorgverleners snel herkennen welke kinderen onmiddellijk medische hulp nodig hebben.
Ook de opvang en behandeling van shock en stuipen bij kinderen kwamen aan bod.

En de eerste veranderingen zijn al merkbaar! De spoedopvang werd anders georganiseerd: de triage gebeurt voortaan op de pediatrische raadpleging, met bijzondere aandacht voor de meest kwetsbare kinderen.
Tijdens hun dagelijkse rondes op de afdelingen passen de zorgteams de methode ook meteen toe.
Het resultaat? Ernstig zieke kinderen worden sneller herkend en krijgen voorrang bij de zorgverlening.

De onzichtbare strijd tegen ziektekiemen

Terwijl het pediatrisch team oefent, gaat hygiënist Carl Pessers, specialist in infectiepreventie en -bestrijding, op inspectieronde. Hij observeert, stuurt bij en moedigt aan.

Zijn vaststellingen zijn overwegend positief: het ziekenhuisterrein is over het algemeen proper, de verbrandingsoven werkt goed en het afval wordt correct gesorteerd en verbrand.
Ook de sterilisatie verloopt volgens de voorschriften: zowel de Poupineloven als de autoclaaf zijn aanwezig en het materiaal wordt vooraf grondig gereinigd.
In de wasserij werken beide wasmachines. Het verpleegkundig personeel draagt geen armbanden of juwelen en wast de handen vóór en na elke medische handeling.
Bovendien zijn er handwaspunten beschikbaar op de afdelingen chirurgie, interne geneeskunde en in de operatiezaal.

Toch blijft waakzaamheid essentieel. Naaldcontainers die vaak vol zitten, moeten tijdig vervangen worden. Niet-conforme matrassen zijn aan vernieuwing toe en ook het medische materiaal vraagt regelmatig onderhoud.
Patiënten en hun familie bewustmaken van het belang van hygiëne blijft een uitdaging.
Door de taalbarrière is herhaling noodzakelijk: elke dag opnieuw, bij elke ontmoeting en bij elke handeling.

’s Nachts staat één verpleegkundige er alleen voor

Ondanks de geboekte vooruitgang blijven er nog heel wat uitdagingen. ’s Nachts staat er op de afdelingen pediatrie en neonatologie vaak slechts één verpleegkundige in voor de permanentie.
De pasgeborenen worden niet voortdurend opgevolgd en sommige basisvaardigheden in de neonatale zorg moeten verder worden versterkt.
Ook het gebrek aan duidelijke procedures, een goede medische coördinatie en tekortkomingen op het vlak van hygiëne en infectiepreventie maken het werk van de zorgteams er niet eenvoudiger op.

Om verdere vooruitgang mogelijk te maken, beveelt Artsen Zonder Vakantie aan om de opleidingen voort te zetten, het personeel beter aan de organisatie te binden, gemeenschappelijke zorgprocedures in te voeren en de nieuwe organisatie van de opvang en triage van pediatrische spoedgevallen verder te verankeren.
Daarnaast wordt een nieuwe zending overwogen met specialisten in gynaecologie-verloskunde en pediatrie, om de samenwerking tussen de materniteit en de neonatologie te versterken.
Want betere zorg betekent ook dat zorgteams de nodige middelen en ondersteuning krijgen om de geboekte vooruitgang op lange termijn te bestendigen.

Bouwen aan blijvende vooruitgang

Het succes van deze twee weken blijkt niet alleen uit de behaalde resultaten, maar vooral uit wat blijft wanneer het team van Artsen Zonder Vakantie weer vertrekt. Want het gaat erom de vooruitgang duurzaam te verankeren.
In totaal hebben een dertigtal zorgprofessionals – artsen, verpleegkundigen, vroedvrouwen en de hoofdverpleegkundige – nieuwe vaardigheden opgedaan.

De ambitie reikt verder dan kennis en ervaring delen.
Het doel is om de lokale zorgteams zelf de motor van verandering te laten worden, zodat ze de kwaliteit van de zorg in hun ziekenhuis blijvend kunnen verbeteren.

Wie kunnen het beter vertellen dan zijzelf?

We werden in Gombe Matadi bijzonder warm onthaald. We hebben enorm veel respect en bewondering voor het lokale zorgteam. Ondanks de moeilijke werkomstandigheden en het personeelstekort namen ze ons twee weken lang mee in hun dagelijkse werking en gaven ze ons de kans om echt samen te werken.

Dr Sabine Bleyaert, kinderarts en expert-vrijwilliger bij AZV

 

De zending was goed voorbereid en we wisten duidelijk wat we wilden bereiken. De samenwerking tussen een kinderarts en een kinderverpleegkundige is daarbij een echte troef. We vullen elkaar perfect aan. 1 + 1 = 3!

Catherine Struyf, kinderverpleegkundige en expert-vrijwilliger bij AZV

Iedereen werkte volop mee en stelde zich heel open en behulpzaam op. De afvalsortering wordt goed nageleefd en ook de verbranding in de afvaloven verloopt correct.

Carl Pessers, hygiënist en expert-vrijwilliger bij AZV

Met financiële steun van de DGD, in het kader van het meerjarenprogramma ‘Health for all’ 2022-2026 samen met AZV-Memisa-Keten van Hoop België


Publicatiedatum : 11/11/2026
Tekst: Dr Pierro Kihala – Alexandra Guillot

Help onze Afrikaanse collega’s om noodzakelijke medische zorg toegankelijk te maken.

Secret Link